مراقبت های بعد از جراحی در حیوانات خانگی
عمل جراحی در حیوانات خانگی
حیوانات خانگی هم مانند انسان ها، در طول زندگی به مشکلات مختلفی دچار می شوند که برخی از آنها ممکن است به عمل جراحی بیانجامد. از طرف دیگر، اکثر حیوانات خانگی، به ویژه سگ ها و گربه ها، به توصیه دامپزشک در سن مشخصی عقیم می شوند که نوعی جراحی رایج محسوب می شود. جراحی، چه یک عمل ساده مانند عقیم سازی باشد و چه جراحی سنگین تری مثل برداشتن تومور یا جراحی های ارتوپدی، برای حیوان خانگی تجربه ای استرس زا به شمار می آید. در عمل های جراحی، مولفه های مهمی روی کیفیت عمل و سلامت حیوان تاثیر می گذارد، نوع مشکل، علم و مهارت جراح و تجهیزات جراحی از جمله عوامل اثرگذار بر روند عمل هستند. با این وجود، موارد تعیین کننده به عمل جراحی خلاصه نمی شوند و مراقبت های پس از جراحی هم، اهمیت بسیاری دارند. در دوران نقاهت پس از جراحی، اقدامات مهمی باید انجام و تجهیزات مختلفی به کار گرفته شود تا حیوان بتواند توان و سلامت خود را به خوبی بازیابد. به دلیل اهمیت این موضوع، در ادامه این مطلب در آزپت، درباره مراقبت های بعد از جراحی در حیوانات خانگی صحبت می کنیم.
اهمیت مراقبت های پس از جراحی
مطالعات بالینی در عرصه دامپزشکی نشان می دهد که رعایت دقیق مراقبت های خانگی، سرعت بهبود حیوان در دوران نقاهت پس از جراحی را افزایش داده و احتمال عوارض پس از عمل را به طور محسوسی کاهش خواهد داد. مدیریت درد، کنترل فعالیت، پیشگیری از عفونت، مراقبت تغذیه ای و حفظ آرامش حیوان، از اصول کلیدی دوران نقاهت هستند. حیوانات نمی توانند مانند انسان ها احساس درد یا ناراحتی خود را توضیح دهند؛ بنابراین والدین حیوان باید با دقت به وضعیت پت، علائم و تغییرات ظریف را تشخیص دهند. در این دوره، بدن حیوان در حال ریکاوری از بیهوشی، ترمیم زخم ها و بازگشت به تعادل فیزیولوژیک است و در صورت عدم مراقبت، خطراتی مانند باز شدن بخیه ها، عفونت زخم، افزایش درد، کاهش اشتها و دهیدراتاسیون او را تهدید می کند. به همین دلیل، دامپزشکان پس از عمل جراحی، نکاتی را که سرپرستان حیوان باید در نظر بگیرند، بسته به نوع عمل جراحی، بیان می کنند. با این حال، به صورت کلی، نکاتی وجود دارد که پس از تمامی عمل های جراحی باید مد نظر قرار بگیرد.
مراقبت از زخم ها و بخیه ها
یکی از قدم های اولیه و در عین حال مهم ترین اقداماتی که پس از عمل جراحی حیوانات خانگی باید انجام شود، مراقبت از زخم و بخیه ها است. در این راستا، سرپرستان حیوانات باید با حالت طبیعی و غیرطبیعی زخم ها آشنا باشند و بتوانند نشانه های هشدار را تشخیص دهند.
زخم سالم، اندکی تورم و التهاب دارد، خشک و بدون ترشح است و لبه های چسبنده دارد. زمانی که قرمزی و التهاب زخم بیشتر می شود، بوی ناخوشایندی از آن به مشام می رسد، ترشح چرکی یا خونریزی دارد یا بخیه ها باز شده اند باید به دید هشدار به آنها نگاه و به دامپزشک مراجعه کرد. با توجه به اهمیتی که مراقبت از زخم باقی مانده از عمل جراحی دارد، معمولا برای حیواناتی مثل سگ و گربه، از گردنبند الیزابت استفاده می شود. این وسیله حالت مخروطی دارد و دور گردن حیوان بسته می شوند، تا پت نتواند به زخم خود زبان بزند. زبان زدن به بخیه ها، باعث باز شدن آنها و آلوده شدن زخم می شود و باید به هر صورتی از آن جلوگیری کرد. گاز استریل، محلول نمکی و بتادین هم از جمله دیگر وسایلی هستند که برای مراقبت از زخم حیوانات استفاده می شوند. نکته ای که در این زمینه باید در نظر گرفت، این است که در این شرایط در استفاده از پمادهای انسانی باید دقت کرد و تنها داروهایی را به کار برد که توسط دامپزشک تجویز شده باشند. برخی پمادهای انسانی می توانند برای حیوانات به ویژه گربه ها خطرناک باشند.
کنترل و کاهش درد
یکی از عوارض عمل های جراحی، دردی است که حیوان تا مدتی در محل عمل احساس خواهد کرد. برای کنترل درد معمولا دامپزشک مسکن و داروهایی را تجویز می کند که حیوان با مصرف آنها در فواصل زمانی معین، درد کمتری احساس کند. در این زمینه هم باید دقت کرد که داروهای انسانی مانند آسپرین و ایبوبروفن می توانند برای حیوانات خطرناک باشند و آسیب های شدید کبد و کلیه ایجاد کنند، پس به جز تحت نظر دامپزشک، داروی دیگری نباید تهیه شود. برای کنترل درد از وسایل دیگری هم استفاده می شود که از میان آنها می توان به پد حرارتی اشاره کرد. در برخی مواقع که گرما برای زخم مضر نباشد، حیوان اسپاسم و درد عضلانی داشته باشد و همچنین برای کنترل لرز احتمالی پس از پایان جراحی می توان از انواع پد حرارتی یا پد گرمایشی استفاده کرد. در برخی دیگر از شرایط هم می توان برای کاهش درد، با نظر دامپزشک از کمپرس سرد بهره برد.
تغذیه حیوانات پس از جراحی
در اکثر عمل های جراحی، حیوانات بیهوش می شوند؛ پس از جراحی و پایان بیهوشی، حیوانات احتمالا دچار خواب آلودگی، تهوع و بی اشتهایی خواهند بود. از طرف دیگر، بدن به منابع کافی و مفید غذایی نیاز دارد تا روند بهبودی را طی کند. از زمانی که دامپزشک اجازه می دهد حیوان غذا بخورد، غذا باید سبک و کم چرب باشد و با وعده های کوچک آغاز شود. اگر حیوان پس از غذا خوردن دچار استفراغ شد، غذارسانی تا 12 ساعت متوقف و پس از آن مجدد در حجم کم انجام شود. اگر بی اشتهایی حیوان زمانی بیشتر از 36 ساعت ادامه پیدا کرد، می تواند نشانه درد، تب، عفونت یا عارضه داخلی باشد؛ به همین دلیل در این مواقع باید با دامپزشک تماس گرفت. در دوران نقاهت، مرغ پخته بدون ادویه و غذاهای کنسروی برای تحریک اشتها گزینه های مناسبی هستند و می توان برای هیدراته کردن بدن حیوان از محلول های الکترولیت مخصوص هم استفاده کرد.
کنترل میزان فعالیت بدنی حیوان
در دوران نقاهت پس از جراحی، فعالیت بدنی حیوانات باید کنترل شود تا به بخیه ها و زخم آسیبی وارد نشود. به ویژه سگ ها که جنب و جوش بیشتری دارند، باید بیشتر تحت مراقبت قرار بگیرند. بهتر است سگ ها را در اتاق کوچکی قرار دهیم و از لیش کوتاه برای پیاده روی استفاده کنیم تا بتوانیم حرکات سگ را محدود نگه داریم. در جراحی های بافت نرم، بهتر است این محدودیت بین 10 تا 14 روز ادامه پیدا کند که این زمان در جراحی های ارتوپدی می تواند براساس نوع عمل به 6 تا 8 هفته هم برسد.
مراقبت از استرس و تغییر رفتار حیوان
مراقبت های بعد از جراحی در حیوانات خانگی تنها به نکات جسمی و فیزیکی خلاصه نمی شوند. با پایان عمل جراحی، حیوانات ممکن است گیج شوند، ناله کنند، گوشه گیر یا حساس و پرخاشگر شوند. این حالت ها، معمولا گذرا هستند و بعد از مدتی پایان می گیرند. برای این که این دوره زودتر طی شود، بهتر است محیط آرامی برای حیوان فراهم کنیم، محیط را ساکت نگه داریم، نور را در طول شب کم و در صورت نیاز از آرامبخش های مجاز، زیر نظر دامپزشک استفاده کنیم.
مراقبت های بعد از جراحی تخصصی
در ادامه، مراقبت هایی را که برای رایج ترین عمل های جراحی باید در نظر گرفته شود، عنوان می کنیم:
- در جراحی عقیم سازی، با وجود این که زخم حیوان کوچک است، اما باید حتما از گردنبند الیزابت استفاده کرد تا حیوان به زخم خود زبان نزند. همچنین فعالیت فیزیکی باید تا چند روز محدود شود.
- در جراحی های شکمی، مراقبت از زخم حساس تر است و به هیچ عنوان نباید حیوان به بخیه ها زبان بزند. در این عمل ها، هرگونه نفخ یا درد شدید باید سریعا به دامپزشک اطلاع داده شود.
- در جراحی های ارتوپدی، باید از بانداژ، اسپلینت یا بریس ارتوپدی طبق دستور دامپزشک استفاده کرد. با توجه به فشار وارد شده با مفاصل، وزن حیوان باید کنترل شود. در صورت صلاحدید دامپزشک، در برخی عمل ها، فیزیوتراپی و لیزردرمانی می تواند روند بهبود حیوان را تسریع کند.
دامپزشکان و جراحان، با پایان جراحی، زمان مراجعه برای معاینات تکمیلی را اعلام می کنند. به صورت معمول، برای تکمیل دوره درمان، در فواصل مشخص، مثلا بین 3 تا 5 روز و مجدد بین 10 تا 14 روز، معایناتی برای بررسی روند بهبود حیوان و همچنین کشیدن بخیه ها انجام می شود. در جراحی های سنگین تر، این معاینات ممکن است بین یک تا دو ماه ادامه پیدا کند.
در دوران نقاهت حیوانات، اگر متوجه شدید که حیوان نفس نفس می زند یا به سختی نفس می کشد، زخم خونریزی دارد، حیوان تب بالای 39.5 درجه، بی حالی و بی اشتهایی شدید و طولانی مدت دارد یا بخیه ها باز شده است، باید سریعا با دامپزشک تماس حاصل کنید.
در کل، باید دانست که دوره نقاهت پس از جراحی یکی از حساس ترین مراحل درمان حیوانات خانگی است و توجه دقیق به آن می تواند سرعت و کیفیت بهبود را افزایش دهد. حیوان در این زمان از نظر جسمی و روحی آسیب پذیرتر از همیشه است و نیاز به محیطی آرام، ایمن و کنترل شده دارد. رعایت دستورات دارویی، کنترل درد تا حد ممکن، تامین تغذیه مناسب و جلوگیری از فعالیت بیش از حد، به بدن فرصت می دهد تا با سرعت بیشتر و کیفیت بالاتری، روند ترمیم را طی کند. همچنین جلوگیری از لیسیدن یا خراشیدن محل جراحی، احتمال بروز عفونت یا باز شدن بخیه ها را به‌طور قابل توجهی کاهش خواهد داد.
از سوی دیگر، سرپرستان حیوانات باید رفتار آنها را هم در این دوران با دقت زیر نظر داشته باشند، زیرا تغییرات رفتاری ظریفی مانند کم اشتهایی، گوشه گیری یا حساسیت به لمس می تواند نشانه ناراحتی یا بروز مشکل باشد. ارتباط نزدیک میان والدین حیوان و دامپزشک، و رعایت ویزیت های به موقع، احتمال موفقیت جراحی را افزایش می دهد و سلامت حیوان را برای مدت طولانی تری حفظ می کند. مراقبت از حیوان بعد از جراحی تنها یک وظیفه درمانی نیست، بلکه فرصتی است که ارتباط و اعتماد میان حیوان و سرپرست او را تقویت می کند. صبر، توجه و محبت در این دوره نه تنها روند بهبود را تسریع می کند، بلکه به حیوان احساس امنیت و آرامش می دهد.
